Als Nederlanders hun alcoholgebruik de komende jaren met twee glazen per week verminderen, kunnen we tot 2050 voorkomen dat ruim 11.500 mensen de diagnose kanker krijgen. Lang niet iedereen weet dat alcohol de kans op minstens zeven soorten kanker vergroot, ook al in kleine hoeveelheden. Om dat bewustzijn te vergroten berekende het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) de impact van minder alcohol drinken op het toekomstig aantal kankerdiagnoses – in samenwerking met het Trimbos-instituut en gezondheidsfondsen die zich inzetten voor De Gezonde Generatie, waaronder KWF Kankerbestrijding en MDL Fonds. Een kleine vermindering in alcoholgebruik kan gemiddeld al bijna 430 mensen per jaar de diagnose kanker besparen.

Eén op de twee Nederlanders krijgt de diagnose kanker in zijn of haar leven. Alcoholgebruik draagt bij aan het risico van minimaal zeven kankersoorten: mondkanker, keelkanker, strottenhoofdkanker, leverkanker, slokdarmkanker, endeldarm- en dikkedarmkanker en borstkanker. Over het algemeen geldt: hoe hoger het alcoholgebruik, hoe groter het risico op kanker. Maar er bestaat geen veilige ondergrens wat betreft alcoholgebruik.

Een kleine stap maakt al verschil
IKNL heeft berekend wat de impact is als iedere Nederlander twee glazen alcohol per week minder drinkt. De berekening gaat uit van direct al minder alcoholgebruik, maar neemt mee dat het tijd kost om (meer) beleid rondom alcoholpreventie in te voeren en bewustzijn over alcohol en kankerrisico te laten ontstaan. In de berekening is dan ook opgenomen dat pas vanaf 2032 iedereen twee glazen per week minder drinkt. Tot die tijd neemt het alcoholgebruik geleidelijk af. Het effect is doorgerekend tot 2050.

Het komt in totaal uit op 11.529 te voorkomen kankerdiagnoses tot 2050, omgerekend gemiddeld 427
per jaar. Bij mannen gaat het dan met name om het voorkomen van endeldarm- en dikkedarmkanker, bij vrouwen vooral om borstkanker.

Dr. Jelle Evers, projectleider en senior clinical data scientist & epidemioloog bij IKNL: “Het is onvoldoende
bekend dat alcoholgebruik de kans op kanker vergroot, ook al bij kleine hoeveelheden. Bewustwording
hiervan en beleidsmatige keuzes in het kader van preventie zijn van groot belang. Wij laten zien dat het
minderen met twee glazen alcohol per week al écht een verschil kan maken op het aantal
kankerdiagnoses in Nederland.”

Alcoholgebruik neemt licht af
Volgens cijfers uit de Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor van CBS uit 2024 drinkt bijna driekwart van de Nederlanders alcohol – mannen vaker dan vrouwen. Mannen die drinken, drinken gemiddeld meer dan acht glazen per week. Bij vrouwen is dit bijna vijf glazen. Wel neemt het aantal drinkers de laatste jaren licht af. Ook het aantal glazen dat wordt gedronken daalt geleidelijk. De berekeningen laten zien hoeveel kankerdiagnoses in de toekomst te voorkomen zijn als het alcoholgebruik verder daalt, bovenop de trend die al in gang is gezet.

Dr. Marlous Tuithof, onderzoeker bij het Trimbos-instituut: “We zien de afgelopen jaren een dalende trend in het alcoholgebruik, maar het is onzeker of die ontwikkeling zich de komende jaren voortzet. Deze berekening onderstreept hoe belangrijk het is om blijvend in te zetten op effectieve maatregelen en preventie.”

Dorine Manson, directeur van KWF Kankerbestrijding: “Als Nederlanders structureel minder alcohol drinken, kunnen we de komende jaren duizenden kankerdiagnoses voorkomen. Dat laat zien hoe groot de gezondheidswinst van alcoholpreventie is. Bewustwording alleen is niet genoeg: stevig alcoholbeleid is nodig om gezondere keuzes te ondersteunen. De leefomgeving staat nu nog vol ongezonde prikkels, zoals alcoholreclame, die het gedrag van mensen sterk beïnvloeden, vooral dat van jongeren. Een wettelijk verbod op alcoholreclame die kinderen en jongeren bereikt, is daarom een logische en noodzakelijke eerste stap.”

Werkelijke gezondheidswinst nog groter
De daadwerkelijke impact van een vermindering in het alcoholgebruik op het aantal te voorkomen kankerdiagnoses is waarschijnlijk nog groter dan wat nu is berekend. Deze berekening omvat namelijk alleen de zeven kankersoorten waarvoor het sterkste wetenschappelijk bewijs bestaat dat alcoholgebruik een rol heeft. Er zijn nog meer kankersoorten waarbij alcoholgebruik zeer waarschijnlijk of mogelijk het risico vergroot, zoals maag- en alvleesklierkanker. Daarnaast hebben mensen die zowel alcohol drinken als roken een aanzienlijk hoger risico op kanker. Een gezamenlijke aanpak om alcoholgebruik én roken terug te dringen kan daardoor nóg meer kankerdiagnoses voorkomen. De impact van alcoholgebruik gaat bovendien verder dan alleen kanker. Het is een risicofactor voor in totaal meer dan 200 lichamelijke en mentale aandoeningen.

Over het onderzoek
De berekeningen werden gedaan met Dynamo-HIA, een beproefd model dat is ontwikkeld door het Erasmus MC en het RIVM. Hiermee is een simulatie gemaakt van de Nederlandse populatie die de toekomstige demografische veranderingen volgt. Vervolgens is per geslacht en leeftijdsgroep alcoholgebruik toegekend en het daarbij horende risico op kanker. In de berekening is vervolgens uitgegaan van een scenario waarbij het alcoholgebruik van alle Nederlanders vermindert, zodat er vanaf 2032 twee glazen per week minder wordt gedronken door iedereen. Het model berekent over de periode tot 2050 hoeveel kankerdiagnoses te voorkomen zijn dankzij deze aanpassing. Voor de simulatie werden onder andere data uit de Nederlandse Kankerregistratie (NKR) en de Leefstijlmonitor (LSM) van CBS gebruikt. Ook binnen de Nederlandse Kanker Agenda is specifiek aandacht voor het verminderen van alcoholgebruik.