|
Inleiding
„Het bloed kruipt waar het niet gaan kan” is een oud gezegde.
In werkelijkheid stroomt ons bloed door een gesloten „buizenstelsel” van het hart naar de diverse weefsels ee organen en daarna weer terug naar het hart. De bloedvaten waardoor het bloed naar de weefsels en organen toegebracht wordt noemen we slagaders, de bloedvaten waardoor het bloed weer naar het hart terugstroomt noemen we aders. In het bloed worden zuurstof, bouwstoffen, afvalstoffen etc. vervoerd.
De aderen in ons lichaam hebben een verschillende doorsnee, afhankelijk van de plaats waar ze liggen en de taak die ze moeten vervullen. De aderen dichtbij het hart hebben de grootste doorsnee, die het verst van het hart verwijderd zijn de kleinste.
De aderen die in de wand van de slokdarm lopen zijn van nature erg dun. De hoeveelheid bloed, die hier normaal doorheen stroomt is gering; er wordt normaal dan ook weinig druk op de wand uitgeoefend. Wanneer de hoeveelheid bloed toeneemt wordt de druk op de wand groter en wordt de wand gerekt en daardoor dunner en zwakker, bovendien zoekt het bloed een uitweg naar andere aders die ook wijder en dunner worden. Extra dunne plekken kunnen gaan uitpuilen. Deze “veranderde” aders noemen we spataderen, iedereen heeft wel eens spataderen aan de benen gezien.
Ook in de slokdarm kunnen spataderen voorkomen. De slokdarm is de ongeveer 28 cm lange buisvormige verbinding tussen de mond/keelholte en de maag. In medische termen heet de slokdarm oesophagus en een spatader heet varix (meervoud varices). Slokdarmspataderen worden door artsen dus oesophagusvarices genoemd. Om te begrijpen hoe spataderen in de slokdarm kunnen ontstaan, moeten we eerst weten hoe de bloedvaten normaal rond de lever lopen.
De normale bloedsomloop
Bloed, zowel afkomstig uit het spijsverteringskanaal als uit de alvleesklier, de galblaas en de milt loopt naar de lever door de poortader. Deze vertakt zich in de lever, zodat afvalstoffen verwijderd kunnen worden, het bloed ontgift enz. Deze vertakkingen komen weer bijeen en vormen nude leverader. Deze mondt uit in de onderste holle ader die terugloopt naar het hart.
Het ontstaan van slokdarmspataderen
Door een aantal oorzaken kan de bloeddruk in de poortader worden verhoogd.
Dit verschijnsel noemen we portale hypertensie (hypertensie = verhoogde bloeddruk, portaal = in de poortader).
De meest voorkomende oorzaak is cirrose van de lever. Hierbij is de structuur van de lever veranderd. O.a. is het steunweefsel verhard en verschrompeld met als gevolg dat de takjes van de poortader nauwer worden, waardoor het bloed er steeds moeilijker doorheen kan stromen. Levercirrose is het gevolg van verschillende chronische leverziekten. Soms zijn er andere oorzaken voor portale hypertensie b.v. stolselvorming (trombose) in de poortader.
Wanneer de druk in de poortader te hoog wordt, gaat het bloed naar sluipwegen zoeken om, buiten de lever om, via andere aderen het hart te bereiken. Er bestaan, ook bij gezonde mensen reeds talrijke, directe verbindingen tussen de poortader en de aders die direct in het hart uitmonden. Deze kunnen dus als sluipwegen functioneren. Onder normale omstandigheden stroomt door deze verbindingsaderen maar weinig bloed, ze zijn dus ook niet gebouwd op het verwerken van grote hoeveelheden bloed. Wanneer bij verhoogde druk in de poortader het aanbod van bloed in de sluipwegen te hoog wordt ontstaan er dusspataderen. We vinden deze dan in de slokdarm en soms in het bovenste gedeelte van de maag.
De gevolgen van slokdarmspataderen
Het blijkt dat vooral de spataderen in het onderste deel van de slokdarm kapot kunnen gaan en dus kunnen gaan bloeden. Of dit gebeurt hangt sterk af van de doorsnee, bij kleine spataderen is die kans 0-15%, bij de grootste 30-70%. Het bloed verzamelt zich in de maag, waardoor er misselijkheid ontstaat en de patiënt meestal gaat braken. Hierbij wordt helderrood bloed gebraakt, soms gepaard gaande met bloedstolsels. Het bloed dat de darm in loopt wordt zwart door inwerking van bacteriën, dit kleurt de ontlasting eveneens zwart.
In het geval van een bloeding dient onmiddellijk een arts te worden gewaarschuwd. In alle gevallen is het noodzakelijk dat de patiënt met spoed naar het ziekenhuis gaat, omdat alleen daar de juiste behandeling kan plaatsvinden. Vaak is het nodig om de patiënt op de intensieve zorg (intensive care) op te nemen.
De behandeling bij een bloeding
Door lichamelijk onderzoek en aanvullend laboratoriumonderzoek kan snel worden nagegaan of de patiënt veel bloed heeft verloren. Per infuus wordt vocht en zonodig ook een bloedtransfusie gegeven. Bij een heftige bloeding is het vaak nodig om een pijpje in de luchtpijp te plaatsen (intuberen) om ervoor te zorgen dat er geen bloed in de luchtpijp komt.
De bloeding wordt verder behandeld met medicijnen die via het infuus worden toegediend. Tegenwoordig wordt meestal octreotide gebruikt, maar ook terlipressine kan worden gegeven. Vaak worden ook andere medicijnen toegediend b.v. middelen om de maagzuurproductie te remmen en middelen om stoornissen in de bloedstolling te corrigeren. Tevens krijgt elke patiënt antibiotica toegediend.
Zodra de toestand van de patiënt dat toelaat wordt er met een gastroscoop in de slokdarm en maag gekeken. De gastroscoop is een soepele slang met een lampje die via de mond wordt ingebracht. Men kan op die manier de situatie beoordelen en eventuele andere bloedingsbronnen vaststellen b.v. een bloedende maagzweer. Tevens kunnen nog bloedende spataderen worden behandeld b.v. met sclerotherapie (scleroseren is hardmaken). Hierbij worden de spataderen geïnjecteerd met een vloeistof om de bloeding ter plaatse te doen stoppen. De injectienaald kan via de gastroscoop naar de plaats van de bloeding worden gebracht.
Een enkele keer wordt nog gebruikt gemaakt van de zgn. Sengstaken tube. Dit is een dunne slang met een ballon aan het uiteinde die via de neus in de slokdarm kan worden gebracht. Door de ballon op te blazen kunnen de spataderen worden dicht gedrukt, waardoor meestal het bloeden ophoudt.
Het voorkomen van nieuwe bloedingen
Wanneer er een bloeding van slokdarmspataderen heeft plaats gevonden, zal geprobeerd worden deze spataderen weg te krijgen. Tegenwoordig gebeurt dat vaak via een zgn. bandligatie. Hierbij wordt de spatader een kanaaltje van de gastroscoop ingezogen, waarna er een elastisch bandje omheen wordt geschoten. De afgesnoerde spatader sterft af. Op deze manier kunnen via één of meerdere behandelingen de spataderen verwijderd worden.
Het blijkt dat door deze behandeling het risico op nieuwe bloedingen flink kan worden verminderd. Wanneer het niet lukt om hiermee het aantal nieuwe bloedingen te doen verminderen kan een zgn. T.I.P.S. behandeling worden overwogen. T.I.P.S. is de afkorting van transjugulaire intrahepatische portosystemische shunt. Hierbij wordt in de lever, met behulp van een zogenaamde stent (een klein buisje) een verbinding gemaakt tussen een tak van de poortader en een tak van de leverader. Deze stent wordt via een lange infuuslijn (catheter) vervoerd van de halsader naar het takje van de poortader. Omdat het bloed uit de poortader nu via de stent beter weg kan stromen, ontstaat een bloeddrukdaling in de poortader en dus gaat er minder bloed naar de spataderen. De druk op de wand van de spatader wordt lager, waardoor de kans op bloedingen vermindert. De ingreep gebeurt onder narcose. In een klein aantal gevallen, wanneer ook deze behandeling niet mogelijk is, kan de chirurg een verbinding tussen de bloedvaten maken buiten de lever om. Deze verbinding wordt een ‘shunt’ genoemd. In deze situatie moet ook bekeken worden of de patiënt in aanmerking komt voor een levertransplantatie.
Het voorkomen van bloedingen
De patiënt met een portale hypertensie kan zelf niets doen om de ontwikkeling van slokdarmspataderen of om een bloeding hieruit te voorkomen. Wanneer bij iemand een levercirrose is gevonden, wordt meestal ook onderzocht of iemand slokdarmspataderen heeft. Dit gebeurt door te kijken met een gastroscoop of in een enkel geval door middel van een speciale röntgenfoto. Als er geen spataderen worden gezien wordt geadviseerd de gastroscopie na 2 à 3 jaar te herhalen. Wanneer er duidelijke spataderen worden gezien wordt men uit voorzorg behandeld met het medicijn propanolol. Als dit middel niet wordt verdragen moet er voor een ander medicijn of een andere behandeling worden gekozen. Van andere medicijnen is nog niet 100% zeker of ze bloedingen helpen voorkomen. Bij grotere spataderen zal men vaker kiezen voor de bandligatie. Overigens wordt er nog steeds onderzoek verricht naar de beste behandeling van slokdarmvarices. De onderzoeksresultaten kunnen in de toekomst leiden tot veranderingen in de behandeling.
Ten slotte
In de brochure hebben wij in het kort het ontstaan, de gevolgen van de behandeling van slokdarmspataderen beschreven. De informatie in deze brochure is noodgedwongen beknopt weergegeven. Wanneer u verdere vragen heeft kunt u contact opnemen met uw huisarts of specialist. Voor meer informatie kunt u zich ook wenden tot de Nederlandse Leverpatiënten Vereniging.
Meer lezen over slokdarmspataderen en verscheidene andere ziektebeelden?
Word dan lid van de NLV en krijg zo toegang tot het extra ledenmenu (naast vele andere voordelen, zoals gratis brochures en gratis toegang tot alle bijeenkomsten).
Hieronder vindt u voorbeelden van artikelen op het afgeschermde Ledenmenu.
Artikelen ziektebeelden Ledenmenu:
- Behandeling slokdarmspataderen
De oorzaak van slokdarmspataderen is een verhoogde bloeddruk in de poortader, waardoor meer bloed via de aders in de slokdarm gaat stromen. De ernst van de slokdarmspataderen wordt vastgesteld d.m.v. een oesophagoscopie en gastroscopie. Afhankelijk van de ernst onderscheiden we graad 1 t/m 4...
- Complicaties van levercirrose
Bij het landelijk bureau komen regelmatig vragen binnen die te maken hebben met een vergevorderde levercirrose. In dit artikel worden complicaties van levercirrose beschreven...
- Leververvetting en NAFLD / NASH
Met de toenemende welvaart zijn er ook nieuwe leverziekten aan de horizon verschenen. Vet kan ook opgeslagen worden in de lever. De leververvetting heet NAFLD. Er zijn een aantal duidelijke richtlijnen die voor elke patiënt met leververvetting gelden...
- Uitkomsten onderzoek AIH/PBC/PSC
De NLV heeft in samenwerking met het onderzoekbureau Trigenum een onderzoek gehouden onder leden met de ziektebeelden AIH/PBS/PSC. Het onderzoek, waaraan 338 mensen hebben deelgenomen(!), heeft zeer veel en interessante inzichten opgeleverd. In dit artikel zetten wij een aantal resultaten op een rij...
- Vervolg uitkomsten onderzoek AIH/PBC/PSC
Eerder werd als een van de opvallende resultaten van het onderzoek ‘jeuk als meest genoemde bijverschijnsel’ vermeld. In dit artikel zal dieper worden ingegaan op de bijverschijnselen jeuk en spier- en gewrichtsklachten...
- Richtlijnen behandeling Hepatitis B en C
Het Nederlands Genootschap van Maag-Darm-Leverartsen heeft richtlijnen opgesteld voor de behandeling van een chronische hepatitis-B-virusinfectie en chronische hepatitis-C-virusinfectie. Er worden aanbevelingen gedaan voor de evaluatie voorafgaand aan de behandeling, de keuze en diuur van de behandeling en het vervolg tijdens en na de behandeling...
- Levensbeschouwelijk welbevinden van levertransplantatiepatiënten
In samenwerking met de werkgroep Transplantatie heeft godsdienstwetenschapper Ton Scholte een afstudeeronderzoek verricht. Hierbij stond de volgende onderzoeksvraag centraal: ‘Hoe vergaat het transplantatiepatiënten in levensbeschouwelijk, psychosociaal en emotioneel opzicht in de verschillende fasen rondom hun levertransplantatie?’...
- Galwegcomplicaties na levertransplantatie
Galwegcomplicaties na levertransplantatie, een lastig probleem…Welke problemen van de galwegen bestaan er nou eigenlijk na een levertransplantatie? Waarom ontstaan ze? Wat kan eraan gedaan worden?...
- Opsporing en diagnostiek goedaardige levertumoren
In het AMC Amsterdam wordt een wetenschappelijk onderzoek (DiFa-trial) uitgevoerd ten behoeve van de opsporing en diagnostiek van goedaardige levertumoren...
- Diagnose en behandeling kwaadaardige levertumoren
Welke behandelwijzen en methoden zijn er om kwaadaardige tumoren te diagnostiseren?...
- PSC en risico op kanker
Primaire scleroserende cholangitis (PSC) verloopt meestal progressief en kan uiteindelijk leiden tot leverfalen. Een levertransplantatie is momenteel de enige therapeutische optie, er zijn geen medicijnen voorhanden die de ziekte kunnen genezen. Naast het risico op leverfalen wordt de levensverwachting van PSC patiënten ook bedreigd door een verhoogd risico op het ontwikkelen van kanker, in het bijzonder kanker van de galwegen (cholangiocarcinoom, afgekort tot CCA) en dikke darmkanker (colorectaal carcinoom, afgekort tot CRC)...
|
