|
Jeuk door Galstuwing, door Marianne Houben, werkgroep APP, 2005
Cholestatische jeuk is jeuk die optreedt bij een verminderde afvloed van gal, men spreekt dan ook wel van galstuwing. Jeuk, soms ook wel genoemd bij de latijnse naam: pruritis is een zeer hinderlijke klacht die vaak voorkomt bij lever- en galwegziekten. Vooral bij chronische leverziekten waarbij de galafvloed is belemmerd, zoals bij primair billiaire cirrose (PBC) en primair scleroserende cholangitis (PSC), maar het komt ook voor bij andere aandoeningen, zoals virale hepatitis en als bijwerking bij sommige geneesmiddelen.
Het is niet precies bekend hoe de jeuk ontstaat. Het is daarom ook lastig om een uitspraak te doen over welke mensen nu wel jeuk krijgen en welke niet. Vroeger dacht men dat er een verband was met de hoeveelheid galzouten die je als waarde kunt bepalen in het bloed, maar dit idee heeft men nooit hard kunnen maken. Wat men wel weet is dat de kans op jeuk toeneemt met de ernst van de cholestase; met andere woorden met de mate waarin de galafvloed belemmerd is. Dit wil niet zeggen dat iedereen met een ernstige belemmering van galafvloed ook jeuk heeft. De mate van cholestase (belemmering van galafvloed) kun je meten in het bloed door de bilirubine-waarde (verhoogde bilirubine maken dat iemand geel gaat zien) en de waarden van alkalische fosfatase en GGT te bepalen. Toch willen normale bloedwaarden niet zeggen dat je geen jeuk kunt hebben. Ook bij normale bloedwaarden kan jeuk optreden maar de kans is kleiner.
Jeuk is een klacht die zeer veel invloed heeft op iemands leven en het kan om meerdere redenen invaliderend werken. De jeuk is meestal over het hele lichaam maar de handpalmen en voetzolen jeuken vaak het ergst. ’s Avonds nemen de klachten meestal toe en zijn ’s nachts het hevigst.
Jeuk geeft een neiging tot krabben en dit kan leiden tot niet kunnen slapen, vermoeidheid en depressieve gevoelens. Soms durven mensen niet meer naar openbare gelegenheden toe vanwege de jeuk en het daarop volgende krabben. Het krabben kan leiden tot wondjes en littekens. Deze wondjes kunnen gaan ontsteken met alle gevolgen van dien. Het is dus zaak de jeuk tot een minimum te beperken.
De behandeling van jeuk door galstuwing
Jeuk kan ook het gevolg zijn van andere aandoeningen. Deze andere mogelijke oorzaken, zoals bijvoorbeeld een droge huid, bloedarmoede, eczeem en suikerziekte moeten uitgesloten of behandeld worden. Op jeuk bij deze andere aandoeningen wordt nu niet verder ingegaan. Besproken wordt de behandeling bij jeuk bij cholestase.
Bij bestudering van de medische literatuur blijkt dat de meningen over de diverse behandelingen van jeuk verschillend zijn. Goed onderzoek naar de juiste behandeling van jeuk door cholestase blijkt moeilijk. Dit heeft verschillende redenen. Ten eerste is er nog veel onduidelijkheid over het ontstaan van deze jeuk. Vervolgens is jeuk heel subjectief. Niet iedereen gaat hetzelfde met jeuk om en iedereen ervaart het weer anders. Tenslotte speelt de relatieve zeldzaamheid van deze jeuk een rol.
Sommige middelen die bij lever- en galziekten gebruikt worden, zoals prednison, imuran (azathioprine) en ursodeoxycholzuur kunnen al een gunstig effect hebben op het ontstaan van jeuk.
In de medische literatuur worden voorstellen gedaan tot een stapsgewijze behandeling van jeuk. Dit betekent, in overleg met de patiënt en afhankelijk van de ernst van de klacht, beginnen met stap 1 bij ernstige klachten met stap 2) en als dit niet werkt overgaan naar stap 2 en zo door.
Stap 1
Algemene adviezen
Dragen van lichte kleding. Slapen in koele ruimte. Nemen van een lauwe douche voor het slapen gaan. Vermijden van stoffen die de vaten verwijden zoals alcohol en sterk gekruid eten.
Verkoelende middelen meerdere malen per dag op jeukende huiddelen smeren. Bijvoorbeeld levomenthol (0,5-2% of kamfer (3%) of fenol(0,5-1%).
Indien er ook een droge huid is: vermijden van een droge omgeving, niet overmatig baden en weinig zeep gebruiken. Daarbij een vochtinbrengende crème gebruiken.
Antihistaminica in tabletvorm zoals bijvoorbeeld terfenadine. Sommige antihistaminica hebben als bijwerking dat je er suf van wordt. Dit zou kunnen leiden tot een betere nachtrust als je het ’s avonds inneemt. Overdag is sufheid natuurlijk niet wenselijk.
Stap 2
Colestyramine (oplospoeder met merknaam Questran) of colestipol (oplospoeder of tablet met merknaam Colestid). De hoeveelheid verdelen over de dag liefst voor en na het ontbijt en dan nog na lunch of diner. Dit om een maximaal effect te krijgen. Deze tabletten kunnen invloed hebben op andere medicijnen. De apotheek weet bij welke andere geneesmiddelen dat is. De smaak van colestyuramine en colestipol is onaangenaam. Verder kunnen er bijwerkingen optreden zoals onder andere diarree of obstipatie. Ook kunnen de vitamines A, D, E, en K door gebruik van deze middelen minder goed opgenomen worden. Hier moet goed op gelet worden en indien nodig moeten deze vitamines aangevuld worden.
Stap 3
Enzyminducerende middelen. Meeste ervaring is opgedaan met het middel rifampicine. Vroeger werd ook fenobarbital gebruikt maar nu (bijna) nooit meer. Rifampicine heeft bijwerkingen waaronder het beïnvloeden van andere geneesmiddelen en mogelijke schade voor de lever. Dit dient dan ook goed gecontroleerd te worden door bloedonderzoek.
Lichaamsvloeistoffen zoals speeksel en urine kunnen rood verkleuren door rifampicine evenals zachte contactlenzen.
Stap 4
Naltrexon (tablet met merknaam Nalorex). Belangrijkste bijwerkingen zijn buikkrampen, voorbijgaande misselijkheid en algemeen onwelbevinden de eerste dagen van de behandeling. Jeukreductie treedt op bij ongeveer 50% van de patienten die onvoldoende reageren op de middelen van de andere stappen. Naloxon is een zelfde soort middel maar dit is niet in tabletvorm en zal dus alleen in het ziekenhuis toegediend kunnen worden per infuus.
Andere middelen
Naast de middelen genoemd in de 4 stappen zijn er nog enkele andere middelen die invloed kunnen hebben op jeuk. Een van de middelen waarmee goed resultaat beschreven is, is Ondansetron . Dit middel staat ook bekend onder de naam Zofran. Bij dit middel moet er echter rekening mee gehouden worden dat er ernstige obstipatie kan optreden.
Niet medicamenteuze behandelingsmogelijk-heden.
Er zijn gunstige effecten op jeuk beschreven door fototherapie (lichttherapie). Verder zijn er nog enkele andere ingrijpende mogelijkheden een optie, waaronder oa. externe galweg-drainage.
Belangrijk is dat patiënt en arts samen zoeken naar de meest acceptabele behandeling van de jeuk en dit kan per patiënt heel verschillend zijn.
Dit artikel werd samengesteld uit de volgende literatuur:
An approach to the management of the pruritits of cholestasis. Door: V. Nora en M.D. Bergasa. Uit: Clinics in liver disease 2004
De pathofysiologie en behandeling van cholestatische jeuk. Door: F.H. J Wolfhagen, H.J.H Engelkens en H.R. van Buuren Uit: Nederlands Tijdschrift van de Geneeskunde, maart 1998
Pruritis of chronic cholestasis. Door: D.S. Raiford. Uit: 1995
OMGAAN MET JEUK
Verzamelde tips van Cindy van Woudenberg (zelf PSC-patiënt).
De dermatologen van ons regionale ziekenhuis hebben een strooifolder gemaakt met tips voor patienten over verzorging van de droge huid en het omgaan met jeuk.
Ook bij leverpatiënten is jeuk een veel voorkomende plaag en een veel besproken onderwerp in lotgenotencontacten.
Daarom heb ik een aantal relevante tips uit deze folder voor U verzameld.
Dagelijkse huidverzorging is belangrijk in de behandeling van jeuk.
*Douche niet te lang ( tot 5 minuten)
*Gebruik lauw water ( maximaal 30 graden C )
*Gebruik een zeepvervanger zoals ongeparfumeerde badolie of baby-olie
(pas op voor een gladde vloer!!!!)
*Droog uw huid deppend af
*Verzorg uw huid met een bobylotion of een onderhoudscreme (zalf)
Er zijn diverse geparfumeerde en ongeparfumeerde bad- en doucheolien te koop b.v. balneumolie en soya-olie , onderhoudscreme is bijv. cetomacrolgolcreme of lanettecreme eventueel met vaseline, ook op recept verkrijgbaar. Het wordt dan vergoed door uw zorgverzekeraar. Als shampoo kunt u babyshampoo gebruiken.
Vermijd factoren die de jeuk verergeren.
*Draag niet-knellende katoenen kleding (vermijd wol of nylon)
*Zet de verwarming thuis niet te hoog
*Douche direct na hevig transpireren en verzorg vervolgens uw huid
*Bedek de huid, vooral ook ’s nachts , een ontblote huid kan de jeuk verergeren
*Wees matig met het gebruik van alcohol
*Zorg voor een goede conditie door voldoende slaap
*Spoel uw kleding na het wassen zorgvuldig uit (geen zeepresten)
*Droge lucht kan jeuk verergeren , zorg voor ventilatie en waterbakjes.
*Voorkom veelvuldig krabben.
Door krabben kan uw huid kapot gaan, uw jeuk verergert en u komt in een vicieuze cirkel terecht van jeuk-krabben-jeuk.
Zorg voor schone, gladde en kortgeknipte nagels en draag ’s nachts katoenen handschoenen (verkrijgbaar bij de apotheek) .
Het is zinvol om meerdere keren per dag een dunne laag bodylotion of crème aan te brengen i.p.v. 1 of 2 keer. De huid kan maar een bepaalde hoeveelheid vet per keer opnemen. Bodylotion bestaat grotendeels uit water.
Crème bevat meer water dan vet waardoor het prettiger smeert dan zalf, bij voorkeur met de haarrichting mee opbrengen om verstopping en ontsteking van de ingang van de haarwortelzakjes te voorkomen.
|
